Vicieuze cirkels
Hoe komt het dat mensen te veel of problematisch gaan drinken? En waarom blijven ze het dikwijls doen, zelfs als de nadelen overduidelijk worden?
Deze vraag werd reeds gedeeltelijk beantwoord bij de '3 M's'.
Lees meer over alcoholgebruik: mens, middel en milieu »
Een meer diepgaand antwoord op deze vraag kunnen we vinden als we de (vicieuze) cirkels van prof. Van Dijk bekijken, die zowel op alcoholgebruik als op ander druggebruik van toepassing zijn. Volgens Van Dijk zijn er 4 processen of 'cirkels' die door het veelvuldig drinken van alcohol in gang kunnen gezet worden.
De farmacologische of lichamelijke cirkel
Hieronder vallen verschijnselen zoals tolerantie, onthoudingsverschijnselen en controleverlies.
- Je lichaam reageert op de werking van alcohol (of andere drugs) en probeert de effecten te neutraliseren. De eerste keren of bij matig gebruik reageert je lichaam vrij traag, wat wil zeggen dat de effecten van de alcohol sterk gevoeld worden. Ga je veel en dikwijls drinken dan zal je lichaam steeds sneller reageren en de werking van alcohol doeltreffender gaan compenseren. Gevolg voor de drinker is dat de effecten van de alcohol minder sterk gevoeld worden. Je "kan er beter tegen". Om het effect terug te voelen zoals vroeger, zal je meer moeten drinken. M.a.w. de tolerantie tegenover alcohol verhoogt, je moet steeds meer alcohol gaan drinken om hetzelfde effect te bekomen.
- Na verloop van tijd zal je lichaam 'leren' dat er na één glas alcohol nog vele andere zullen volgen. Je lichaam zal dus gaan 'overcompenseren', wat een onaangenaam gevoel zal geven als je 'te weinig' drinkt. Je ervaart eigenlijk onthoudingsverschijnselen. Je lichaam 'vraagt ' dan om meer alcohol en je ervaart dit als 'sterke zin hebben in alcohol' of 'craving'.
- Deze 'craving' of moeilijk bedwingbare zucht naar alcohol, kan op zijn beurt weer uitlopen in 'doordrinken' of 'controleverlies'.
De psychologische cirkel
Hier gaat het over de effecten op het zelfbeeld, maar ook over de wisselwerking met bepaalde psychische klachten.
- Overmatig drinken kan allerlei problemen veroorzaken, die op hun beurt een weerslag hebben op je zelfbeeld. Het drinken geeft aanleiding tot schuld- en schaamtegevoelens, die je als onaangenaam en soms als 'onverdraaglijk' ervaart. Deze gevoelens zal je dan proberen te verminderen door ze 'weg te drinken'.
- Bepaalde psychische klachten (zoals depressie en angstgevoelens) kunnen je ertoe aanzetten om meer te gaan drinken, omdat alcohol soms een tijdelijke 'verlichting' van deze klachten biedt. Omgekeerd kan overmatig drinken op zijn beurt echter psychische klachten doen ontstaan of doen toenemen. Na enige tijd valt dikwijls niet meer uit te maken wat oorzaak en gevolg is.
De sociale cirkel
Hier gaat het over sociale problemen die kunnen ontstaan als gevolg van teveel drinken, en over het feit dat mensen die zwaar drinken na verloop van tijd sociaal geïsoleerd kunnen geraken.
- Je kan allerlei sociale problemen krijgen als gevolg van je drinken zoals: moeilijkheden op het werk, conflicten met partner en andere familieleden, financiële problemen en aanvaringen met het gerecht. Deze veroorzaken veel stress, die op zijn beurt de cirkel van te veel drinken laat verder draaien.
- Opvallend is ook dat zware drinkers stilaan vooral het gezelschap van andere zware drinkers gaan opzoeken, en hun andere sociale contacten gaan verwaarlozen. Het omgaan met anderen die veel drinken heeft als grote 'voordeel' dat je je niet hoeft te verantwoorden of te verdedigen. Je riskeert echter in een 'subcultuur' terecht te komen en het contact met 'buitenstaanders' helemaal te verliezen.
De cerebrale cirkel
Hier gaat het over de effecten van zwaar alcoholgebruik op de hersenwerking.
- Veel drinken heeft snel effect op je realiteitsbesef en je vermogen tot zelfkritiek. Ondanks het feit dat je je eerst vast hebt voorgenomen om zeker niet meer dan X aantal glazen te drinken, kan dit voornemen snel verdwijnen naargelang je meer gedronken hebt. Het is dan "zo erg nog niet" of "er is geen reden om me zorgen te maken".
- Langdurig overmatig drinken kan echter ook uitlopen op hersenbeschadiging. Niet alleen je geheugenfuncties worden aangetast, maar ook bepaalde zones in de frontale cortex die normaal gezien voor doelgericht handelen en zelfcontrole zorgen. Dit laatste heeft als gevolg dat je een verminderde weerstand krijgt tegen de impuls om te drinken.
Zie ook: alcohol en hersenen »
Het geheel
De hoger beschreven 'cirkels' zijn eigenlijk 4 elkaar versterkende processen. Elke cirkel op zich begint na enige tijd op zichzelf te draaien en zet op zijn beurt de andere cirkels in beweging. Na verloop van tijd kunnen deze processen een automatisme worden. Het geheel van de cirkels blijft op zichzelf draaien en je wordt 'meegezogen in een draaikolk'.
