Ouderen en alcohol
Er wordt in verhouding weinig aandacht besteed aan drinken bij ouderen, terwijl al langer bekend is dat het aantal problematische drinkers bij 55- en 65-plussers toeneemt. Over het algemeen wordt er op dit probleem in uitersten gereageerd. Ofwel wordt het geminimaliseerd: "Je gaat iemand op leeftijd zijn pleziertje toch niet afpakken?". Wanneer zich echter een duidelijk probleem voordoet, dan wordt er gemoraliseerd: "Op die leeftijd zouden ze toch beter moeten weten".
- Tijdens de voorbije jaren blijkt het percentage dagelijkse drinkers in de leeftijdsgroep 65+ steeds toe te nemen. Dit percentage (ondertussen meer dan 20%) is hoger dan bij de jongere leeftijdsgroepen. Hoe hoger het opleidingsniveau en het inkomensniveau van personen van 65 jaar en ouder, hoe hoger het percentage dagelijkse drinkers. Ook het aantal 'zware drinkers' (minstens 1 keer per week 6 glazen op één dag drinken) neemt toe. Het aandeel van drinkende vrouwen wordt ook groter.
- Heel wat ouderen gebruiken daarnaast psychotrope medicatie (kalmeermiddelen, slaapmiddelen en anti-depressiva). Ouderen die in instellingen verblijven gebruiken deze meer dan anderen. Vrouwen gebruiken ongeveer dubbel zoveel van deze medicatie dan mannen.
Effecten van alcohol op ouderen
- Op oudere leeftijd verdraag je alcohol slechter dan op jongere leeftijd. Dit komt omdat ouderen minder lichaamsvocht hebben en een relatieve toename van vet. Daarnaast werken lever en nieren minder efficiënt en neemt de lichamelijke weerstand af. Hierdoor leidt eenzelfde hoeveelheid alcohol bij ouderen dikwijls tot hogere bloedspiegels, lagere tolerantie en snellere dronkenschap (met mogelijk meer lichamelijke schade).
- Veel voorkomende klachten in deze leeftijdsgroep in verband met drinken zijn: hoge bloeddruk, maag- en darmproblemen, incontinentie, moeheid, depressie, slapeloosheid, desoriëntatie, vergeetachtigheid en evenwichtsstoornissen. Ouderen lopen ook een hoog risico om te vallen (een belangrijke doodsoorzaak bij 65-plussers). Alcohol doet het risico op vallen sterk toenemen.
- Anderzijds kan matig drinken de kans op hart- en vaatziekten doen afnemen. Het zou ook beschermend kunnen werken voor diabetes en bepaalde vormen van dementie.
Redenen voor overmatig drinken
- Enerzijds is er een groep ouderen die ook op jongere leeftijd al overmatig dronk. Zij blijven hier op latere leeftijd vaak mee doorgaan.
- Anderzijds wordt de groep ouderen in onze samenleving groter ('vergrijzing'), omdat de levensverwachting steeds stijgt. Verder zijn de meeste ouderen bemiddelder dan vroeger (dus kunnen ze ook meer besteden aan alcohol) en gemiddeld sociaal actiever (waardoor ze meer in omgevingen komen waar alcohol beschikbaar is).
- Mogelijk is er ook sprake van een toenemende groep 'reactieve' drinkers. Mensen die (overmatig) beginnen te drinken als reactie op stresserende leefomstandigheden, zoals: verlies van werk, pensionering, verhuizing, vereenzaming of het wegvallen van hun partner. Dit soort drinken gebeurt dikwijls 'in stilte' en blijft langer verborgen voor de omgeving.
Signalering
Vaak worden alcoholproblemen bij ouderen eerder laattijdig herkend, zowel door de omgeving als door professionals. Voor huisartsen en hulpverleners is de herkenning vaak lastig omdat ouderen een grote verscheidenheid aan klachten kunnen hebben, die eigen zijn aan hun leeftijd. Bepaalde signalen kunnen dan opgevat worden als symptomen van andere problemen. Bijvoorbeeld frequent vallen wordt toegeschreven aan de leeftijd, en vergeetachtigheid als een symptoom van beginnende dementie. Beiden kunnen echter ook het gevolg zijn van overmatig drinken.
Alcohol en medicatie
De combinatie van alcohol met medicatie kan extra risico's met zich meebrengen.
- De werking van sommige geneesmiddelen kan afnemen of toenemen na het drinken van alcohol.
- De meeste medicijnen moeten net zoals alcohol door de lever worden afgebroken. Dit vormt dus een extra belasting voor de lever, met als gevolg dat sommige afbraakstoffen (die soms nog schadelijker zijn) langer in het lichaam blijven.
- De combinatie van sommige geneesmiddelen met alcohol kan grote gevolgen hebben bij deelname aan het verkeer (verminderde reactiesnelheid, moeilijk inschatten van gevaar en overmoedigheid).
- Alcohol irriteert het maagslijmvlies, net zoals veel 'maagonvriendelijke' geneesmiddelen.
- Combinatie met slaap- en kalmeringsmiddelen verdriedubbelt het effect van alcohol, wat kan leiden tot sufheid, verwardheid, verminderd gezichtsvermogen, coördinatiestoornissen, enz.
